Sinir sisteminin fizioloji proseslərinin molekulyar əsasları laboratoriyası

Tel.

Mobile: (+994 50)  3360684

Office: (+994 12) 4323374  
Faks (+994 12) 4326768 
Elektron poçtu arifmekht@yahoo.com  
Struktur bölmənin rəhbəri Arif Mehdiyev 
İşçilərin ümumi sayı
Əsas fəaliyyət istiqamətləri 
  • Heyvanlarda epileptic qıcolmaların modelləşdirilməsi və korreksiyası.
  • Yaddaş formalaşmasının molekulyar mexa­nizmləri.
  • Embrional inkişafının molekulyar əsasla­rının tədqiqi.
  • Heyvanlarda narkotik asılıllığın modelləş­dirilməsi və molekulyar korreksiyası.
  • Torlu qişanın funksiyalarına hipotalamu­sun nüvələrinin requlyator təsirləri.
Əsas elmi nəticələri -    İki yeni serotonin- modullu zülalların – SMP-69 və SMAZ – aşkar edilməsi və heyvanların beynin­dən ayrılması. SMP-69 zülalı toxumalarda seroto­ninin miqdarı ilə əks mütanasib, halbuki SMAZ zülalı – düz mütanasib əlaqəsindədirlər (Гаса­нов, Мехтиев, 1991; Мехтиев, 2000).

-    SMP-69 zülala qarşı poliklonal anticisim­lərin siçovulların beynin yan mədəçiklərinə vurulduq­dan sonra, açıq sahə testində təd­qiqi davranış güclənirdi  (Мехтиев и др., 1996). Təlim seansla­rından əvvəl vurulduğu halda şərtireflektor passiv qaçış modelində anticisimlər yaddaşın yaranma­sına imkan vermirdi, amma təlimdən sonra antici­sim­lərin yeridilməsi yaddaş proseslərinə heç bir təsir göstərmirdi (Мехтиев и др., 1998).

-    SMP-69 zülala qarşı poliklonal anticisim­lərin siçovulların beynin yan mədəçikinə vurulduğundan sonra beyin hüceyrələrində ciddi şəkildə transkripsiyasının və translya­si­ya­sının səviyyəsi və siçovulların baş beyin qabığın­da 28-saylı suda həll olunan elektroforetik zülal fraksiyasının miqdarı artırdı (SMAZ; Мехтиев, 2000).

-    SMAZ zülalın siçovulların beynin yan mədəçi­yinə vurulduq­dan sonra elektrik-ağrı möhkənlən­mə olan şərti-reflektor passiv qaçış (Мехтиев, 2000), məkik kamerası (shuttle box; Гусейнов, Мехтиев, 2012) modellərində və alternativ qaçış modelində (qida möhkənlənmə) təlimdən qabaq vurul­duğu halda yaddaş konsolodasiyasının po­zul­masına qətirib çıxardırdı. Məkik kamera­sında və alternativ qaçış modellə­rində 80% təlim me­ya­rına çatmış siçovulların beynin qabığında SMAZ-ın miqdarının enməsi müşayiət olunurdu.

-    Poliaromatik hydrokarbonlar (PAH) və ağır me­tallar tərkibində olan suda uzun müddət ərzində saxlanılan nərə balıq­ların körpələrinin qaraciyə­rində SMAZ-ın miqda­rının enməsi müşahidə olunurdu (Мехтиев и др., 2010) 

-    PAH-ın və ağır metalların təsirinə məruz qalmış nərə balıq­ların körpələrinin toxuma­larında əzələ daxili SMAZ-ı yeridildiqdən sonra, mutasiyaların miqdarı 50% enir (Мехтиев и др., 2008). Digər tərəfdən ba­lıqlara əzələ daxili SMAZ-a qarşı anti­cisim­lərin yeridilməsi mutasi­ya­­ların çoxal­masına gətirib çıxarır (Мехтиев и др., 2010).

-    Morfinin öz-özünə yeridilmə siçovul mo­de­lində yaranmış narkotik asılılığı olan heyvanların qarın boşlu­ğuna SMAZ-a qarşı poliklonal aticisim­lərinin birdəfəlik yeri­dilməsi onlarda 8 gündən çox davam edən morfinin gəbul etməsinin kəskin azalmasına (5-8 dəfə) qəti­rir, halbuki qeyri immun γ-qlobulinlərini alan kon­t­rol heyvanlarda morfi­nin gəbul etməsində heç bir dəyişiklik müşayiət olunmadu (Мехтиев и др., 2014).

-    Siçanlara SMAZ-ın əzələdaxili vurulması E.coli -ninpatogen formasının qarın boşlu­ğu­na yeridilmə­sindən sonra yaranmış peri­tonit səbəbindən ölüm halların faizi ciddi sürətdə azalırdı (Мовсум-заде и др., 2013).

-    Ada dovşanlarına SMAZ-ın əzələdaxili vurul­ma­sı beynin amiqdalasına penisilinin yeridilməsindən sonra yaranmış epileptik qıcolmaları 40 dəq müddətin­də yatızdırırdı. Digər tərəfdən ada dovşanların bey­in amiq­dalasına SMAZ-a qarşı antisimlərin yeridil­məsindən 2.5-3 s sonra epileptik qıcolma­ların yaranması ilə nəticələnirdi (Аллах­вердиева и др., в печати ).  

-  SMAZ-ın təsirinə məruz qalmış böyük əjdaha ( Lymneae stagalis ) mollyuskun 4 blastomer mərhələ­sində olan embrionların embrional inkişafı ciddi ləngitmə ilə nəticə­lənirdi. Bununla yanaşı, preme­ta­morfoz mər­hələsində embrionların SMAZ-ın təsiri­nə məruz qalması, metamorfozun keçməsini sürətləndırdı  (Мехтиев и др., в печати