Mineral xammalın kimyası və texnologoyası laboratoriyası

Tel.  
Faks  
Elektron poçtu qorxmazhuseynli@rambler.ru 
Struktur bölmənin rəhbəri Hüseynov Qorxmaz Mansur oğlu 
İşçilərin ümumi sayı
Əsas fəaliyyət istiqamətləri  Nаxçıvаn MR-in minеrаl xаmmаlının коm-plекs еmаlının еlmi və prакtiкi əsаslаrının işlənməsi, mеtаl–(In2S3, SnS2, GеS2, MоS3)-H2О sistеmlərindən tiоbirləşmələrin аlınmаsı və tədqiqi. 
Əsas elmi nəticələri

Mərmər məmulatları istehsalının tullan­tısından kalsium xlorid tibbi preparatının istehsal texnologiyası işlənib hazırlanmış və böyüdülmüş laboratoriya qurğularında mü­vəffəqiyyətlə sınaqdan çıxarılmışdır. Muxtar Respublikanın Biləv zəyli süxurunun makro­komponentlərə görə kimyəvi və differensial-termiki analizləri yerinə yetirilmiş, süxurdan kalium alüminium (KAl (SO 4 ) 2  ∙ 12 H 2 O) zəyinin alınması texnologiyası hazırlanmış­dır. Parağaçay molibdenit filizindən molib­denitin konsentratını almaq üçün yeni və ef­fektli flotasiya metodu işlənmişdir. Alınmış molibdenit konsentra­tın­dan molibdenin geniş istifadə olunan birləşmələri – molibden­(VI)oksid və ammonium molibdatın alınması metodları işlənib hazırlanmışdır.

Me (Cu 2+ , Cu 1+ , Te 1+ , Ag, Co 2+ , Ni, Pb 2+ , Fe 2+ <) – (İn 2 S 3 , SnS 2 , GeS 2 , MoS 3 ) – H 2 O sistemindən bir sıra üçlü və dördlü halogenidlərin otaq temperaturunda alınma­sının yeni metodları işlənib hazırlanmışdır. Alınmış birləşmələrdən CuİnS 2  və Cuİn 2 S 4

Günəş enerji çeviricilərində perspektiv mate­rial olduğu müəyyənləşdirilmişdir.

Tədqiqatlar zamanı misin (I) və (II) valentli müxtəlif duzlarından istifadə edərək müxtəlif tərkibli tiomolibdatların alınması şəraiti araşdırılmış, mis(II) tiomolibdatın alınmasına hidrogen ionlarının qatılığının və çökdürücünün miqdarının təsiri öyrənilmiş­dir. Eyni zamanda Me–SnS 2 –H 2

O sis­temin­dən mis, gümüş, kobalt və nikel tiostannatları alınmış, onların bir sıra fiziki-kimyəvi para­metrləri təyin edilmişdir. Aydınlaşdırılmışdır ki, asan üsulla su mühitindən alınmış tiostan­natların sabitləri sintez yolu ilə alınanlara uyğundur. Bu da onu göstərir ki, su mühitin­dən alınan çöküntülər fərdi birləşmələrdir. Tl–In 2 S 3 –H 2 O sistemindən sabit tərkibli TlInS 2 biələşməsinin alınması şəraiti araş­dırıl­mışdır.

Germaniun üçlü və dördlü birləşmələrin su mühitindən alınmasına dair metodika se­çil­miş, çöküntünün ayrı-ayrı komponentləri təyin edilmiş və tərkibi müəyyənləşdirilmiş­dir.

Üzvi həlledici (etilenqlikol, etanool, dia­metil­formamid və s.) mühitində Sb 2 S 5 Sn 2 S 7 , Cu 4 SnS 4 , Tl 2 SnS 3 və s. tərkibli birləşmələrin nanostruktur halında alınması tədqiq edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, həlledicinin polyarlıq dərəcəsindən və temperaturdan asılı olaraq müxtəlif formalı və ölçülü nanohissəciklər alınır.

Tl–S–Hal sistemləri Tl–TlHal–S qatılıq sahə­lərin­də sistemli şəkildə təd­qiq edilmiş, onların faza diaqramlarının bir sıra politer­mik kəsikləri və 300K temperaturda izoter­mik kəsikləri qurulmuşdur. Tl–TlCl(Br)–S sis­tem­­­­lərinin həmçinin likvidus səthlərinin proyeksiyaları qurulmuş, non- və monovari­ant tarazlıqların tipləri və koordinatları mü­əyyən edilmişdir. Bu sistemlərdə Tl 6 SHal 4 tip­li birləşmələrin mövcudluğu təsdiq edil­miş, onların əmələgəlmə xarakteri və T-x-y koordinatlarında ilkin kristallaşma və tarazlıq sahələri müəyyən edilmiş­dir. Tl 6 SCl 4 –Tl 6 SBr 4 , Tl 6 SCl 4 –Tl 6 SI 4 və Tl 6 SBr 4 –Tl 6 SI 4 sistemlərində qarşılıqlı təsirin xarakteri öyrə­nil­miş, onlarda arasıkəsilməz bərk məhlul sahələri aşkar edilmişdir. Faza diaqramları əsasında hər üç üçlü birləşmənin və onlar əsasında halogen əvəzetməli bərk məhlulla­rın sintez meto­dika­ları işlənib hazırlanmış, onlar fərdi şəkildə alınmışlar. EHQ üsulu ilə Tl–TlHal–S sistemlərinin bir sıra heterogen sahələrində talliumun nisbi parsial termo­dina­mik funksiyaları təyin edilmişdir. Həmin nəticələrə və bu sistemlərin bərkfaza taraz­lıq­ları diaqramlarına əsaslan­maqla Tl 6 SHal 4 birləşmələrinin fundamental termodinamik xas­sələri – standart əmələgəlmə və atomlaş­ma termodinamik funksiya­ları və standart entropiyaları hesablanmış­dır. Termo­dinami­ka­nın II qanunu əsasında Tl–TlHal–S sistem­lərinin faza diaqramlarının 300K-də izoter­mik kəsikləri analiz edilmiş, Tl 6 SHal 4 birləş­mələrinin standart əmələgəlmə Gibbs enerjisi hşesablanmışdır. Həm­çi­­nin bəzi məhlul mo­del­ləri əsasında bu sistemlərin bəzi politer­mik kəsik­lər üzrə likvidus əyriləri hesablan­mış, alınan nəticələr təcrübi nəticələrlə mü­qa­yisəli təhlil edilmişdir.